Đinh Công Thắng · tuyển dụng fresher
Mỗi mùa tốt nghiệp tôi nhận được vài tin nhắn giống nhau đến từng chữ: “Em có hai offer, một bên tập đoàn, một bên startup mười mấy người, em nên chọn bên nào?” Tôi thường hỏi lại ba câu trước khi trả lời. Ai sẽ là sếp trực tiếp của em? Ba tháng đầu em làm cụ thể việc gì? Nhà em có cần em gửi tiền đều mỗi tháng không?
Lý do là câu hỏi mới ra trường nên vào công ty lớn hay startup không trả lời được bằng quy mô công ty. Nó trả lời bằng ba thứ trên.
I. Công ty lớn cho bạn cái gì, lấy đi cái gì
Ở doanh nghiệp lớn, kể cả tập đoàn trong nước hay công ty đa quốc gia, thứ người mới được hưởng rõ nhất là quy trình. Có tài liệu onboarding, có người kèm, có lịch đào tạo nội bộ, có khung đánh giá định kỳ. Một số nơi có chương trình quản trị viên tập sự (management trainee) cho bạn đi qua nhiều phòng ban trước khi chọn vị trí. Bạn học cách một tổ chức vận hành: duyệt chi phí ra sao, phối hợp liên phòng ban thế nào, viết email cho cấp trên cách nào.
Cái giá là phạm vi hẹp. Một nhân viên marketing năm đầu ở công ty lớn có thể chỉ phụ trách lịch đăng bài cho một nhãn hàng, hoặc chỉ làm báo cáo số liệu hằng tuần. Bạn ít khi thấy việc mình làm nối vào đâu, và tốc độ lên vị trí phụ thuộc vào chu kỳ đánh giá của công ty, thường không nhanh theo ý người trẻ.
Tôi cũng hay nhắc các bạn: tên công ty lớn trên CV có giúp hồ sơ được đọc kỹ hơn ở lần nộp sau, nhưng người tuyển dụng sẽ hỏi ngay bạn đã làm gì ở đó. Nếu một năm trôi qua mà bạn chỉ kể được “em hỗ trợ team”, lợi thế đó mỏng đi nhiều.
II. Startup cho bạn cái gì, lấy đi cái gì
Startup thường nhỏ, ít tầng quản lý, ra quyết định nhanh. Người mới được giao việc thật từ tuần đầu, ngồi họp chung với người sáng lập, thấy rõ việc mình làm có tác động tới sản phẩm hay không. Cũng vị trí marketing đó, ở startup bạn có thể vừa viết nội dung, vừa chạy quảng cáo, vừa tự kéo số liệu ra phân tích. Một năm như vậy dạy bạn nhiều thứ, nhất là sự xoay xở.
Mặt kia: không có ai dạy bài bản. Nếu cả đội không có người làm marketing lâu năm, bạn sẽ tự mò, và có thể mò sai cách mà không ai sửa cho. Kế hoạch đổi liên tục. Có những startup hết tiền giữa chừng, và người mới thường là người biết sau cùng.
Trước khi nhận lời một startup, tôi khuyên hỏi thẳng mấy chuyện. Công ty đang ở giai đoạn nào, đã có doanh thu hay đang sống bằng vốn gọi được. Có hợp đồng lao động bằng văn bản không, có đóng bảo hiểm xã hội theo quy định không. Ai là người bạn sẽ học được nghề từ họ. Hỏi những câu này không bất lịch sự; startup đàng hoàng sẽ trả lời được.
Chuyện chọn môi trường chỉ là một khúc trong cả quá trình bắt đầu đi làm. Nếu muốn thấy mỗi loại công ty hợp ở chặng nào, bạn có thể xem thêm lộ trình trong việc làm cho sinh viên mới ra trường rồi quay lại với hai lời mời đang có.
III. Đặt hai bên cạnh nhau
Bảng dưới là xu hướng chung tôi thấy qua nhiều năm làm tuyển dụng. Từng công ty cụ thể có thể khác hẳn: có tập đoàn mà phòng ban vận hành như một startup, có startup quy trình chặt chẽ hơn cả doanh nghiệp lâu năm.
| Điểm so | Công ty lớn | Startup |
|---|---|---|
| Cách học | Có lộ trình, tài liệu, người kèm | Học qua việc thật, tự tìm tài liệu |
| Phạm vi việc | Hẹp, đi sâu một mảng | Rộng, kiêm nhiều mảng |
| Độ ổn định | Thường ổn định hơn | Phụ thuộc dòng tiền và vòng vốn |
| Lên vị trí | Theo chu kỳ đánh giá | Linh hoạt theo kết quả, cũng có thể không có nấc nào |
| Phúc lợi | Chính sách rõ, ghi thành văn bản | Tùy giai đoạn, đôi khi có cổ phần |
| Rủi ro lớn nhất cho người mới | Một năm làm việc lặp lại, ít thứ để kể | Không ai sửa sai, công ty đóng cửa giữa chừng |
Đọc bảng này bạn sẽ thấy không bên nào hơn hẳn. Mỗi bên giỏi một thứ khác.
IV. Cách tôi hay gợi ý chọn
Nếu gia đình cần bạn có thu nhập đều, đừng ngại chọn nơi ổn định. Không có gì đáng xấu hổ ở chuyện đó, và áp lực tiền bạc làm người ta học kém đi chứ không giỏi lên.
Nếu bạn đã rõ mình muốn theo lĩnh vực gì và chịu được nhịp làm việc thay đổi liên tục, startup có người dẫn dắt giỏi là chỗ học rất nhanh. Chữ quan trọng ở đây là “có người dẫn dắt giỏi”. Startup mà bạn là người biết nghề nhất phòng thì đó là chỗ để thể hiện, không phải chỗ để học.
Nếu vẫn phân vân, hãy hẹn cà phê với một người đang làm ở mỗi nơi. Hỏi họ một tuần làm việc trông như thế nào, lần gần nhất họ được góp ý là khi nào. Nửa tiếng nói chuyện đó cho bạn nhiều hơn mọi bài giới thiệu trên trang tuyển dụng.
Và nhớ rằng lựa chọn đầu tiên không khóa cả sự nghiệp. Tôi gặp nhiều người làm startup hai năm rồi sang công ty lớn, và cả chiều ngược lại.
V. Hỏi nhanh đáp gọn
Hỏi: Làm startup trước rồi xin vào công ty lớn có bị đánh giá thấp không?
Đáp: Thường là không, nếu bạn kể được việc cụ thể mình đã làm và kết quả ra sao. Nhà tuyển dụng hay chú ý ở người từng làm startup tính chủ động. Họ sẽ hỏi thêm về khả năng làm theo quy trình.
Hỏi: Startup nhỏ có phải đóng bảo hiểm xã hội cho em không?
Đáp: Nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc dựa trên hợp đồng lao động, không phụ thuộc quy mô công ty. Bạn nên đọc kỹ điều khoản này trong hợp đồng và hỏi lại nếu không thấy ghi.
Hỏi: Em hướng nội thì hợp công ty lớn hơn đúng không?
Đáp: Không hẳn. Tôi thấy nhiều bạn hướng nội làm rất tốt ở startup nhỏ vì ít họp đông người. Tính cách chỉ là một phần, nội dung công việc và người sếp trực tiếp mới là thứ nên xem kỹ.