Đinh Công Thắng · tuyển dụng fresher
Ngồi phía bên kia bàn phỏng vấn nhiều năm, tôi để ý một chuyện: ứng viên mới ra trường ít khi trượt vì không biết. Họ trượt vì đến muộn mười phút do tìm sai tòa nhà, vì laptop không vào được Google Meet, vì câu “giới thiệu về bản thân” kéo dài bốn phút mà không có ý nào đọng lại. Mấy thứ đó đều sửa được từ trước.
Nên nếu bạn đang hỏi chuẩn bị gì cho buổi phỏng vấn đầu tiên, tôi sẽ không bắt đầu bằng “hãy tự tin”. Tôi bắt đầu bằng việc cụ thể, theo thứ tự thời gian.
I. Ba ngày trước: đọc kỹ thứ người ta gửi cho bạn
Đọc tin tuyển dụng như đọc đề thi
In bản mô tả công việc (job description) ra, lấy bút highlight những kỹ năng xuất hiện hai lần trở lên. Đó gần như là danh sách câu hỏi người phỏng vấn sẽ đào sâu. Tin tuyển Nhân viên kinh doanh (Sales Executive) nhắc “chịu được áp lực doanh số” hai lần thì rất dễ gặp câu “kể một lần bạn bị từ chối liên tục”.
Với mỗi kỹ năng đã đánh dấu, ghi ra giấy một ví dụ từ đồ án, việc làm thêm, câu lạc bộ hay kỳ thực tập. Không cần hoành tráng. Một lần bạn chịu trách nhiệm bảng tính chi phí cho chuyến đi của lớp là đủ để nói về sự cẩn thận với số liệu.
Tìm hiểu công ty vừa đủ
Vừa đủ nghĩa là: biết công ty bán gì, cho ai, gần đây có sản phẩm hay chi nhánh mới không. Website, fanpage và mục tin tức là đủ dùng. Tôi không cần ứng viên thuộc năm thành lập, nhưng tôi để ý ngay ai trả lời “vì sao chọn công ty mình” bằng câu dùng được cho bất kỳ công ty nào.
Tập nói thành tiếng
Viết câu trả lời ra giấy thì ai cũng viết được. Nói ra miệng lại khác. Chọn năm, sáu câu phổ biến nhất (giới thiệu bản thân, điểm mạnh, điểm yếu, vì sao ứng tuyển, kể về một lần làm việc nhóm) rồi tự nói, bấm giờ. Phần giới thiệu nên gói trong khoảng một phút đến một phút rưỡi.
Với câu hỏi tình huống, khung STAR (Situation – Task – Action – Result) giúp bạn khỏi lan man: bối cảnh là gì, bạn được giao gì, bạn làm gì, kết quả ra sao. Phần “bạn làm gì” nên chiếm nhiều thời gian nhất, đó là chỗ người phỏng vấn muốn nghe.
Kinh nghiệm: quay điện thoại lúc tập. Xem lại một lần, bạn sẽ thấy ngay mình nói “dạ” bao nhiêu lần, có nhìn xuống bàn liên tục không, có nói nhanh khi lo không. Hơi ngại, nhưng hiệu quả hơn đọc mười bài mẹo.
~ ~ ~
II. Tối hôm trước: dọn hết việc hậu cần
Tối trước buổi phỏng vấn không phải lúc học thêm. Đó là lúc gạt hết những thứ có thể làm bạn rối vào sáng mai.
Với phỏng vấn trực tiếp, mở bản đồ xem đường đi, tính thêm thời gian kẹt xe và tìm chỗ gửi xe. Nhiều văn phòng nằm trong tòa nhà có nhiều sảnh, ghi lại tên tầng và số điện thoại người hẹn. In hai bản CV, kẹp cùng bảng điểm hoặc chứng chỉ liên quan như IELTS, TOEIC, MOS nếu tin tuyển có nhắc tới. Quần áo ủi sẵn, sơ mi và quần âu hoặc chân váy màu trung tính là an toàn cho đa số văn phòng; công ty công nghệ thì gọn gàng là được.
Với phỏng vấn online qua Zoom, Google Meet hay Microsoft Teams, mở link trước một lần để xem có phải cài ứng dụng không. Kiểm tra micro, camera, đặt tên hiển thị bằng họ tên thật (không phải “iPhone của Bé Na”). Chọn góc có ánh sáng phía trước mặt, tường phía sau càng trơn càng tốt. Sạc đầy máy, chuẩn bị sẵn 4G phát từ điện thoại phòng khi wifi đứt.
Rồi đi ngủ sớm. Nghe như lời mẹ dặn, nhưng tôi từng phỏng vấn khá nhiều bạn rõ ràng thức khuya ôn bài và câu trả lời cứ đứt quãng giữa chừng.
Buổi phỏng vấn chỉ là một mắt xích trong cả mùa xin việc. Nếu muốn đặt nó cạnh chuyện chọn ngành, chọn loại công ty và cách nộp hồ sơ, bạn có thể đọc cái nhìn tổng thể về việc làm cho sinh viên mới ra trường trước khi rải CV đi nhiều nơi.
III. Trong phòng phỏng vấn
Mười lăm phút đầu tiên là của bạn
Đến sớm khoảng mười đến mười lăm phút. Không sớm hơn nhiều, vì người hẹn có thể còn đang họp. Thời gian chờ dùng để thở chậm lại, đi vệ sinh, tắt chuông điện thoại, nhìn quanh văn phòng xem mọi người làm việc thế nào. Thái độ với lễ tân và bảo vệ cũng được để ý, ở nhiều nơi họ được hỏi ý kiến sau đó.
Khi trả lời
Nghe hết câu hỏi rồi mới trả lời. Chưa hiểu thì hỏi lại: “Anh/chị muốn em nói về đồ án nhóm hay việc làm thêm ạ?” Câu hỏi lại kiểu đó không bị trừ điểm, trả lời lệch đề mới bị.
Gặp câu không biết, nói thẳng là chưa nắm rõ, rồi nói bạn sẽ tìm hiểu bằng cách nào hoặc nối sang thứ gần nhất bạn biết. Phóng đại trong CV là cái bẫy lớn nhất của fresher: ghi “thành thạo Excel” rồi bị nhờ làm VLOOKUP ngay tại chỗ thì rất khó gỡ. Đó là lý do tôi luôn khuyên ghi đúng mức mình làm được.
Ba thứ nên tránh mà tôi thấy lặp đi lặp lại ở người mới. Một là nói xấu nơi thực tập cũ hay giảng viên, kể cả khi chuyện đó có thật. Hai là hỏi lương ở phút thứ năm khi chưa ai nhắc. Ba là trả lời điểm yếu bằng “em quá cầu toàn”, câu này người tuyển dụng nghe đến mức thuộc lòng.
Câu hỏi ngược
Gần cuối, người phỏng vấn thường hỏi “em có câu hỏi gì không”. Đừng nói không. Hỏi về công việc cụ thể ba tháng đầu, người mới được kèm như thế nào, đội đang làm dự án gì. Hai câu là đủ. Câu hỏi tốt cho thấy bạn đã hình dung mình ngồi ở vị trí đó.
~ ~ ~
IV. Sau khi bước ra khỏi phòng
Phần này nhiều bạn bỏ, trong khi nó tốn chưa tới nửa tiếng.
Trong vòng một ngày, gửi một email cảm ơn ngắn cho người đã hẹn bạn. Ba đến năm câu: cảm ơn đã dành thời gian, nhắc lại một điểm cụ thể đã trao đổi, nói bạn mong được làm ở vị trí đó. Không cần văn hoa. Email kiểu này không làm bạn đậu, nhưng khi hai ứng viên ngang nhau thì người có email thường được nhớ tên hơn.
Tối hôm đó, ngồi ghi lại các câu đã bị hỏi và chỗ bạn trả lời chưa ổn. Ghi ngay, vì ba hôm sau bạn sẽ quên gần hết. Sau vài buổi, cuốn sổ này thành bộ câu hỏi riêng của bạn, sát với ngành bạn đang nộp hơn mọi danh sách trên mạng.
Nếu quá hạn hẹn phản hồi khoảng một tuần mà chưa có tin, gửi một email hỏi thăm lịch sự về tiến độ là bình thường. Không có tin sau đó nữa thì coi như đã có câu trả lời, chuyển sang việc khác.
Còn nếu trượt, đừng dồn hết vào chuyện mình kém. Có những đợt tuyển chỉ lấy một người trong rất nhiều hồ sơ, hoặc vị trí bị đóng giữa chừng. Buổi phỏng vấn trượt vẫn cho bạn một thứ: lần sau bạn bớt run hơn. Tôi chưa thấy ai giỏi phỏng vấn ngay từ lần đầu, kỹ năng này lên nhờ số lần ngồi vào ghế.